Gestaltowa terapia par to nie „ostatnia deska ratunku”, lecz propozycja pogłębienia kontaktu, zanim relacja stanie się polem bitwy albo martwym układem. Praca w „tu i teraz”, świadomy dialog, eksperymenty i troska o przestrzeń pomiędzy – to wszystko sprawia, że para może doświadczyć czegoś, czego często nie zaznała od dawna: bycia widzianą, słyszaną i przyjętą.

Podejście Gestalt nie zakłada, że terapia to miejsce, gdzie naprawia się popsute rzeczy. Przeciwnie – to przestrzeń, w której spotykają się dwie osoby, by zobaczyć, co się z nimi dzieje tu i teraz, i co wynika z tego dla ich relacji. Nie chodzi o to, by się wzajemnie zmieniać, lecz by odzyskać kontakt – także z samym sobą, we współobecności z drugim człowiekiem.

W tym sensie Gestalt może być niezwykle pomocny nie tylko w kryzysie, ale również jako forma profilaktyki – wspierania relacji, zanim wejdzie w fazę zamrożenia, frustracji czy narastającego dystansu. W tej części przyglądamy się, jak wygląda praca z parą w ujęciu Gestalt i co sprawia, że wcześniejsze zgłoszenie się na terapię daje większe szanse na realną zmianę.

1. Tu i teraz: co dzieje się między Wami w tej chwili?

Zamiast skupiać się na analizowaniu przeszłości, terapeuta Gestalt zaprasza parę do przyglądania się temu, co wydarza się w trakcie rozmowy – tu, w gabinecie. Dla wielu osób to zaskakujące, a często nawet trudne. Zamiast opisywać „jak było”, terapeuta może zapytać:

• Co teraz czujesz, gdy to mówisz?

• Jak widzisz minę partnera, kiedy to słyszysz?

• Co dzieje się w Twoim ciele, gdy słyszysz to zdanie?

• Czy możesz teraz powiedzieć to jemu, nie mnie?

W ten sposób para zaczyna doświadczać swojej relacji „na żywo” – z uważnością na emocje, napięcia, pragnienia i reakcje. To znacznie bardziej angażujące i poruszające niż tylko relacjonowanie dawnych wydarzeń. Zaczynają „być” ze sobą – nie tylko mówić „o” sobie.

2. Dialogiczność – spotkanie dwojga podmiotów

Gestalt czerpie inspirację m.in. z filozofii dialogu Martina Bubera, który mówił o relacji „Ja–Ty” jako o prawdziwym spotkaniu, w którym druga osoba nie jest obiektem do zmienienia, ocenienia czy naprawienia, ale kimś, kogo mogę naprawdę zobaczyć – takim, jakim jest.

W praktyce terapii par oznacza to, że celem nie jest wygrana jednej ze stron, przekonanie terapeuty do swojej racji czy zbudowanie strategii na zmianę partnera. Chodzi o stworzenie przestrzeni, w której każde z partnerów może się ujawnić – z emocjami, pragnieniami, lękami i ograniczeniami – i zostać z tym przyjęte.

To wymaga odwagi, ale też odpowiedniego czasu. Dlatego im wcześniej para się zgłosi, tym większa szansa, że będzie gotowa się spotkać, a nie tylko walczyć o rację.

3. Eksperymenty Gestalt – wyjście poza słowa

Jednym z charakterystycznych elementów pracy Gestalt są tzw. eksperymenty, czyli sytuacje zaprojektowane przez terapeutę, które mają pomóc klientom doświadczyć czegoś nowego w bezpiecznej przestrzeni. Dla par mogą to być:

• Zamiana ról – jedna osoba staje się głosem partnera i mówi to, co – jej zdaniem – druga osoba mogłaby powiedzieć. Pozwala to „zobaczyć” siebie oczami partnera.

• Mówienie wprost – wyrażenie emocji, które są zwykle tłumione: „boję się, że cię stracę”, „czuję się samotna, nawet kiedy jesteśmy razem”, „złości mnie, że nie mogę do ciebie dotrzeć”.

• Zatrzymanie – gdy napięcie rośnie, terapeuta może poprosić, by para się zatrzymała, usiadła w ciszy i tylko patrzyła na siebie przez chwilę, bez mówienia. Czasem to milczenie mówi więcej niż tysiące słów.

Eksperymenty pomagają wyjść poza automatyczne schematy komunikacyjne – np. sarkazm, unikanie, przerzucanie winy – i otworzyć się na nowy sposób bycia w relacji.

4. Praca z polem relacyjnym – nie z jednostkami, ale z „między”

W Gestalcie mówimy o tzw. polu relacyjnym – tym, co tworzy się pomiędzy osobami w kontakcie. Terapeuta pracuje nie z „jedną osobą” i „drugą osobą”, ale z tym, co wydarza się między nimi.

To oznacza, że nie chodzi o to, kto ma rację, kto zawinił, a kto cierpi bardziej. Chodzi o to, jak wspólnie tworzą przestrzeń relacyjną – jak ją zaburzają, jak próbują ją odzyskać, co wnoszą do niej świadomie, a co nieświadomie.

Terapeuta może np. zauważyć:

• „Wydaje się, że kiedy ona się wycofuje, ty zaczynasz mówić głośniej. A potem ona milknie jeszcze bardziej. Co tu się dzieje?”

• „Zauważyłem, że podczas tej rozmowy oboje unikaliście spojrzenia na siebie. Co mogłoby się wydarzyć, gdybyście spojrzeli sobie teraz w oczy?”

Praca z polem relacyjnym pomaga parze poczuć, że nie są tylko dwoma „problemowymi jednostkami” – lecz współtwórcami wspólnej dynamiki. I że to, co między nimi, może się zmieniać.

5. Czuła konfrontacja – bez winy, z odpowiedzialnością

Gestalt unika oskarżeń, ale nie unika konfrontacji. Wręcz przeciwnie – terapeuta może „postawić lustro” i zaprosić do zobaczenia pewnych zachowań bez oceniania ich, ale też bez unikania.

Przykład:

• „Słyszę, że mówisz: 'Zawsze mnie ignorujesz’, ale robisz to tonem pełnym złości i zawodu. Czy możesz powiedzieć to jeszcze raz – tym razem z miejsca, które naprawdę czuje się zranione?”

• „Kiedy ona mówi o tym, że potrzebuje bliskości, odwracasz wzrok i się uśmiechasz. Co tam się dzieje w tobie?”

Celem takiej konfrontacji nie jest zaatakowanie, lecz pomoc w odzyskaniu kontaktu z prawdziwym przeżyciem – co zwykle otwiera drugą stronę, zamiast ją zamykać.

6. Dlaczego warto przyjść wcześniej?

Gestalt opiera się na założeniu, że świadomość poprzedza zmianę. Jeśli para zgłasza się na terapię na wczesnym etapie trudności, łatwiej im uchwycić to, co jeszcze jest żywe: uczucia, pragnienia, ciekawość siebie nawzajem. Są też bardziej otwarci na eksperymenty, na bycie w relacji – bo jeszcze nie utwardzili się w rolach ofiary, agresora, wycofanego, „tego lepszego” itp.

Wczesna terapia pozwala:

• rozpoznać i zatrzymać destrukcyjne wzorce zanim się utrwalą;

• nauczyć się konstruktywnej komunikacji, która nie rani;

• odzyskać dostęp do emocji i potrzeb, zanim zamienią się w żal i obojętność;

• zbudować nową jakość kontaktu, zanim relacja zamieni się w układ funkcjonalny bez emocjonalnej bliskości.